Szantaż i oszustwa w świetle prawa i sposoby obrony

Szantaż w Kodeksie karnym

Potoczny „szantaż” w Kodeksie karnym nie ma jednego artykułu. Najczęściej wchodzą w grę dwa przepisy czytane razem. Art. 191 karze tego, kto przemocą lub groźbą bezprawną zmusza inną osobę do określonego działania, zaniechania albo znoszenia¹. Art. 115 § 12 wyjaśnia, że groźbą bezprawną jest także groźba spowodowania postępowania karnego albo rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej. Groźba „powiem twojej rodzinie, czym się zajmujesz”, jeśli ma zmusić do zapłaty, do spotkania albo do czegokolwiek innego, jest więc groźbą bezprawną¹.

• Art. 191a: utrwalanie wizerunku nagiej osoby albo osoby w trakcie czynności seksualnej przemocą, groźbą lub podstępem oraz rozpowszechnianie takiego wizerunku bez zgody tej osoby jest przestępstwem.
• Art. 190: groźba karalna, czyli groźba popełnienia przestępstwa na szkodę zagrożonego albo jego bliskich, jeśli wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona.
• Art. 190a: uporczywe nękanie (stalking), a także podszywanie się pod inną osobę, na przykład zakładanie fałszywych profili z czyimś wizerunkiem, żeby wyrządzić jej szkodę.
• Art. 286: oszustwo, czyli doprowadzenie kogoś do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie w błąd, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Przepisy się zmieniają, aktualne brzmienie jest w ISAP, a w konkretnej sprawie warto skorzystać z porady prawnika albo z nieodpłatnej pomocy prawnej, zapisy przez starostwo albo stronę np.ms.gov.pl.

Szantaż i oszustwa wobec osób świadczących usługi seksualne

Osoby pracujące seksualnie są szczególnie narażone na szantaż, bo sprawca zakłada, że nie zgłoszą sprawy. Najczęściej opisywane sytuacje to:

• groźba ujawnienia pracy rodzinie, partnerowi, pracodawcy albo szkole dziecka w zamian za pieniądze, darmowe spotkania albo inne ustępstwa,
• nagrywanie bez wiedzy i zgody, a potem groźba publikacji nagrania albo jego publikacja,
• kradzież zdjęć i zakładanie fałszywych profili pod czyimś wizerunkiem,
• nękanie wiadomościami i telefonami po odmowie,
• osoby podające się za policjantów albo „ochronę”, które żądają pieniędzy za „odstąpienie od sprawy”, choć samo świadczenie usług seksualnych przez osobę dorosłą na własny rachunek nie jest w Polsce przestępstwem,
• fałszywe potwierdzenia przelewów i inne wyłudzenia,
• oferty „pracy” albo „pomocy w wyjeździe”, które okazują się werbunkiem do przymusu.

W ostatnim przypadku warto przeczytać tekst jak rozpoznać przymus i skontaktować się z KCIK: +48 22 628 01 20. Więcej o tym, co w pracy seksualnej jest legalne, piszemy w tekście czy prostytucja w Polsce jest legalna.

Szantaż i oszustwa wobec klientów

Ofiarą bywa także osoba, która korzystała albo chciała skorzystać z usług seksualnych. Korzystanie z usług osoby dorosłej nie jest w Polsce karalne, a mimo to sprawcy często grają na strachu przed ujawnieniem. Typowe schematy to żądanie pieniędzy pod groźbą powiadomienia żony, męża albo pracodawcy, wymuszanie zapłaty przez osobę podającą się za policjanta albo krewnego, który twierdzi, że osoba była niepełnoletnia, oraz nagrania z rozmów wideo używane potem do wymuszeń. Uwaga: jeśli osoba rzeczywiście była poniżej 18 lat, to płacenie jej za czynność seksualną jest przestępstwem (art. 199 § 3), a obcowanie z osobą poniżej 15 lat także (art. 200)¹. Jeśli jednak ktoś żąda pieniędzy za „załatwienie sprawy”, to jest to wymuszenie. Prawdziwa policja nie pobiera opłat za umorzenie ani za milczenie.

Co zrobić, gdy ktoś cię szantażuje

Pierwsza reakcja to zwykle chęć, żeby jak najszybciej zapłacić i mieć spokój. Zapłata rzadko kończy szantaż, bo sprawca dowiaduje się w ten sposób, że ofiara płaci, i może żądać więcej.

• Nie płać i nie wysyłaj kolejnych zdjęć ani danych.
• Nie usuwaj rozmów. Zrób zrzuty ekranu z widoczną datą, numerem telefonu albo nazwą konta sprawcy i zapisz je w bezpiecznym miejscu, najlepiej w dwóch.
• Zapisz linki do profili, ogłoszeń i publikacji, zanim znikną.
• Nie wdawaj się w dyskusję i nie groź sprawcy. Możesz zablokować kontakt po zabezpieczeniu dowodów.
• Zabezpiecz swoje konta: zmień hasła, włącz logowanie dwuetapowe, sprawdź, kto ma dostęp do twojego telefonu.
• Jeśli sprawca opublikował intymne zdjęcia, zgłoś je administratorowi serwisu jako publikację bez zgody.
• Zgłoś sprawę na policji. Zawiadomienie można złożyć na każdym komisariacie, w nagłym wypadku dzwoń pod 112.

Bezpieczeństwo danych i prywatności opisujemy szerzej w tekście weryfikacja klientów i bezpieczeństwo spotkań.

Czego się spodziewać przy zgłoszeniu na policji

Przy zawiadomieniu przynieś zabezpieczone dowody: zrzuty ekranu, linki, potwierdzenia przelewów, jeśli już doszło do zapłaty. Nie musisz opowiadać o swoim życiu więcej, niż jest to potrzebne do opisania wymuszenia. Przestępstwo popełnia szantażysta, a nie osoba szantażowana. Szantaż i nękanie są też dużym obciążeniem psychicznym, dlatego warto sięgnąć po wsparcie: telefon zaufania 116 123 albo Centrum Wsparcia 800 70 2222. Jeśli szantaż łączy się z przemocą, przeczytaj też tekst przemoc seksualna i gdzie szukać pomocy.

Pytania

Czytaj dalej

• Przemoc seksualna: pomoc i zgłoszenie
• Weryfikacja klientów i bezpieczeństwo spotkań
• Jak rozpoznać przymus
• Prostytucja w Polsce: prawo i realia