Spis treści
W skrócie
- Zawsze informuj zaufaną osobę, gdzie i o której jesteś, i umów się na sygnał, że wszystko w porządku.
- Masz prawo odmówić przed spotkaniem i w jego trakcie, zapłata nie jest zgodą na wszystko.
- Traktuj poważnie sygnały ostrzegawcze i własną intuicję.
- Chroń prywatność: osobny numer, zdjęcia bez twarzy i bez metadanych, w zagrożeniu 112.
Zaufana osoba to najprostsza ochrona
Najczęściej powtarzana rada w materiałach organizacji pomocowych jest też najprostsza: ktoś zaufany powinien wiedzieć, gdzie jesteś. Przed spotkaniem przekaż tej osobie adres, godzinę rozpoczęcia i przewidywanego końca oraz to, co wiesz o drugiej stronie, na przykład numer telefonu. Umówcie się na krótką wiadomość po zakończeniu i na to, co ta osoba zrobi, jeśli wiadomość nie przyjdzie o ustalonej porze: zadzwoni, a gdy nie odbierzesz, zawiadomi policję pod numerem 112.
- Ustalcie słowo albo zdanie, które w rozmowie telefonicznej znaczy „potrzebuję pomocy”, a dla osoby postronnej brzmi zwyczajnie.
- Nie mów drugiej stronie, że nikt nie wie, gdzie jesteś. Możesz za to spokojnie powiedzieć, że ktoś na ciebie czeka.
- Jeśli nie masz nikogo zaufanego, zapisz te informacje przynajmniej w wiadomości, którą łatwo wysłać jednym ruchem.
Intuicja i prawo odmowy
Poczucie, że coś jest nie tak, jest informacją, a nie przewrażliwieniem. Masz prawo odmówić spotkania w każdej chwili, także w ostatnim momencie, i masz prawo przerwać je w trakcie. Zapłata nie jest zgodą na każdą czynność. Od 14 lutego 2025 r. art. 197 Kodeksu karnego opiera definicję zgwałcenia na braku zgody, a zgodę można wycofać1. Więcej piszemy w tekście przemoc seksualna i gdzie szukać pomocy. Przepisy się zmieniają, aktualne brzmienie jest w ISAP, a w konkretnej sprawie warto skorzystać z porady prawnika albo z nieodpłatnej pomocy prawnej.
Sygnały ostrzegawcze przed spotkaniem i w jego trakcie
Żaden sygnał nie daje pewności, ale te sytuacje organizacje pomocowe opisują jako szczególnie ryzykowne. Warto potraktować je jako powód, żeby odmówić albo zakończyć spotkanie.
- Nacisk i pośpiech: ktoś wymusza szybką decyzję, nie przyjmuje odmowy, reaguje złością na pytania.
- Zmiana ustaleń na miejscu: pojawia się inna osoba niż ta, z którą była rozmowa, albo więcej osób.
- Presja na rezygnację z prezerwatywy albo na czynności, na które nie było zgody.
- Alkohol albo narkotyki u drugiej strony, zwłaszcza w dużej ilości, oraz namawianie do ich przyjęcia.
- Próba zabrania telefonu, zamykanie drzwi na klucz, zasłanianie wyjścia.
- Pytania o twoje prawdziwe dane, adres zamieszkania, rodzinę albo drugą pracę.
- Groźby, nawet „żartem”, oraz wzmianki o tym, że ktoś „wie, kim jesteś”.
Jeśli czujesz zagrożenie, najważniejsze jest wyjście. Rzeczy można odzyskać, zdrowia nie zawsze.
Plan awaryjny
Plan przygotowany na spokojnie działa lepiej niż improwizacja w stresie.
- Telefon naładowany, z numerem 112 i numerem zaufanej osoby pod ręką. Numer 112 działa bezpłatnie.
- Znajomość drogi wyjścia z miejsca, w którym jesteś.
- Własne pieniądze na powrót i dokumenty przy sobie, a nie u kogoś innego.
- Prezerwatywy własne, bo druga strona może próbować „oszczędzić” na zabezpieczeniu.
- Umówiony sygnał z zaufaną osobą i ustalony czas kontaktu po spotkaniu.
Po przemocy albo po sytuacji, w której doszło do ryzyka zakażenia HIV, liczy się czas: profilaktykę poekspozycyjną (PEP) trzeba zacząć jak najszybciej, najpóźniej do 72 godzin2. Szczegóły w tekście PrEP i PEP. Regularne badania opisujemy w tekście badania na choroby weneryczne.
Ochrona danych i prywatności
Ujawnienie tożsamości to dla wielu osób największe ryzyko: otwiera drogę do szantażu, nękania i dyskryminacji. Kilka zasad znacznie je zmniejsza.
- Osobny numer telefonu i osobny adres e-mail, niepowiązane z prawdziwym imieniem, rodziną ani inną pracą.
- Zdjęcia bez twarzy i bez znaków szczególnych, takich jak tatuaże, znamiona, charakterystyczna biżuteria.
- Zdjęcia bez tła, po którym można rozpoznać miejsce: widoku z okna, szyldów, charakterystycznych wnętrz.
- Usunięte metadane zdjęć. Pliki z telefonu mogą zawierać lokalizację i datę wykonania, więc przed wysłaniem warto je usunąć w ustawieniach aparatu albo narzędziem do edycji zdjęć.
- Wyłączone udostępnianie lokalizacji w komunikatorach i aplikacjach.
- Silne, różne hasła i logowanie dwuetapowe na wszystkich kontach.
- Brak prawdziwych danych w rozmowach: nazwiska, adresu zamieszkania, nazwy szkoły dziecka, miejsca innej pracy.
Jeśli mimo to ktoś grozi ujawnieniem albo publikuje twoje zdjęcia bez zgody, to przestępstwo. Co wtedy zrobić, opisujemy w tekście szantaż i oszustwa.
Gdy coś pójdzie źle
Przemoc, kradzież, groźby i szantaż można zgłosić na policji, a osoba dorosła świadcząca usługi seksualne na własny rachunek nie popełnia przestępstwa1. Jeśli ktoś kontroluje twoją pracę, zabiera pieniądze albo dokumenty, może chodzić o przymus: przeczytaj tekst jak rozpoznać przymus i zadzwoń do KCIK, +48 22 628 01 20. Ogólny obraz prawa i ryzyk znajdziesz w filarze prostytucja w Polsce.
Pytania
Co zrobić, jeśli podczas spotkania czuję się zagrożona?
Przerwij spotkanie i wyjdź, jeśli możesz. Masz do tego prawo w każdej chwili. W bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod numer 112 albo użyj umówionego sygnału z zaufaną osobą.
Jak usunąć lokalizację ze zdjęć?
Wyłącz zapisywanie lokalizacji w ustawieniach aparatu w telefonie, a przed wysłaniem pliku usuń jego metadane w ustawieniach zdjęcia albo w narzędziu do edycji. Dodatkowo usuń z kadru twarz, znaki szczególne i rozpoznawalne tło.
Czy mogę odmówić, jeśli druga strona już zapłaciła?
Tak. Zapłata nie jest zgodą na wszystko, a zgodę można wycofać w każdej chwili. Od 14 lutego 2025 r. obcowanie płciowe bez zgody jest zgwałceniem w rozumieniu art. 197 Kodeksu karnego.
Źródła
- 1.Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, art. 197, tekst w ISAP (isap.sejm.gov.pl).
- 2.Krajowe Centrum ds. AIDS, informacje o profilaktyce poekspozycyjnej (aids.gov.pl).
Czytaj dalej
Pomoc teraz
- 112 numer alarmowy, w bezpośrednim zagrożeniu.
- +48 22 628 01 20 KCIK, gdy ktoś kontroluje twoją pracę, pieniądze albo dokumenty.
- 800 888 448 telefon zaufania HIV/AIDS, bezpłatny.
- 116 123 telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym.
- 800 70 2222 Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym, bezpłatny i całodobowy.
- Pełna lista: numery pomocy.