Przemoc seksualna. Pomoc, gdzie jej szukać i co zrobić najpierw

Zgoda i nowa definicja zgwałcenia w art. 197

Od 14 lutego 2025 r. art. 197 Kodeksu karnego opiera definicję zgwałcenia na braku zgody. Obcowanie płciowe bez zgody jest zgwałceniem niezależnie od tego, czy sprawca użył przemocy, groźby albo podstępu¹. Dotyczy to także sytuacji w pracy seksualnej. Umówienie się na spotkanie i przyjęcie zapłaty nie jest zgodą na każdą czynność ani na zachowanie, na które nie było zgody. Zgodę można wycofać w trakcie. To, że ktoś zapłacił, nie daje mu prawa, żeby kontynuować. Szerzej o zmianie przepisu piszemy w tekście nowa definicja zgwałcenia.

Przestępstwami są także inne formy przemocy: spowodowanie uszczerbku na zdrowiu (art. 156 i 157), groźba karalna (art. 190), uporczywe nękanie (art. 190a), zmuszanie przemocą lub groźbą (art. 191) i znęcanie się (art. 207)¹. Przepisy się zmieniają, aktualne brzmienie jest w ISAP, a w konkretnej sprawie warto skorzystać z porady prawnika albo z nieodpłatnej pomocy prawnej.

Co zrobić w pierwszych godzinach po przemocy seksualnej

Nie ma jednej właściwej reakcji na przemoc. Szok, odrętwienie, wstyd i chęć, żeby jak najszybciej o wszystkim zapomnieć, to częste reakcje. Poniższe kroki pomagają zadbać o zdrowie i zostawić sobie możliwość decyzji o zawiadomieniu na później.

• Bezpieczeństwo: jeśli sprawca jest w pobliżu albo grozi ci niebezpieczeństwo, dzwoń pod 112.
• Lekarz: zgłoś się na szpitalny oddział ratunkowy albo do szpitala. Powiedz, że doszło do przemocy seksualnej.
• PEP: zapytaj o profilaktykę poekspozycyjną HIV. To leki przyjmowane przez 28 dni, które trzeba zacząć jak najszybciej, najlepiej w ciągu kilku godzin, najpóźniej do 72 godzin od zdarzenia. Podają je szpitalne oddziały zakaźne i poradnie profilaktyczno-lecznicze HIV². Więcej w tekście PrEP i PEP.
• Ślady: jeśli rozważasz zawiadomienie, w miarę możliwości nie myj się i nie przebieraj przed badaniem. Ubrania, które miałaś na sobie, zachowaj osobno, najlepiej w papierowej torbie.
• Wiadomości: nie kasuj rozmów, połączeń ani zdjęć związanych ze sprawcą. Zrób zrzuty ekranu i zapisz je w bezpiecznym miejscu.
• Ktoś obok: jeśli możesz, zadzwoń do zaufanej osoby, żeby nie być z tym sama.

Nawet jeśli minęło więcej czasu, nadal warto zgłosić się do lekarza i zrobić badania. Zakażenia przenoszone drogą płciową bywają bezobjawowe, a test HIV można zrobić anonimowo i bezpłatnie w punkcie konsultacyjno-diagnostycznym. O badaniach piszemy w tekście badania na choroby weneryczne.

Obdukcja

Obdukcja to badanie lekarskie, które dokumentuje obrażenia: siniaki, otarcia, rany, ślady duszenia. Taki dokument jest ważnym dowodem, gdy sprawa trafi do policji albo sądu, także jeśli decyzję o zawiadomieniu podejmiesz później. Obdukcję wykonuje lekarz, a jej koszt zależy od tego, czy badanie zleca policja albo prokuratura, czy zgłaszasz się sama. Warto zapytać o to przy zgłoszeniu. Obrażenia opisane przez lekarza na SOR w dokumentacji medycznej również mają znaczenie, dlatego poproś o kopię tej dokumentacji. Zrób też własne zdjęcia obrażeń z datą.

Zawiadomienie o przestępstwie

Zawiadomienie można złożyć na każdym komisariacie policji albo w prokuraturze, ustnie do protokołu albo na piśmie. W nagłym wypadku dzwoń pod 112. Nie musisz opowiadać o swojej pracy więcej, niż jest to potrzebne do opisania zdarzenia. Świadczenie usług seksualnych przez osobę dorosłą na własny rachunek nie jest w Polsce przestępstwem, więc nie jest powodem, żeby odmówić przyjęcia zawiadomienia. Przestępcą jest ten, kto użył przemocy. Więcej o prawie piszemy w tekście czy prostytucja w Polsce jest legalna.

• Możesz przyjść z osobą zaufaną.
• Możesz zapytać, czy rozmowę może przeprowadzić osoba tej samej płci, jeśli to dla ciebie ważne.
• Masz status pokrzywdzonej albo pokrzywdzonego i prawo do informacji o przebiegu sprawy.
• Pomoc prawną uzyskasz w punktach nieodpłatnej pomocy prawnej, zapisy przez starostwo albo przez stronę np.ms.gov.pl.

Jeśli przemoc łączy się z zabieraniem dokumentów, długiem albo kontrolą nad twoją pracą, może to być handel ludźmi. Zadzwoń wtedy także do KCIK: +48 22 628 01 20. Sygnały opisujemy w tekście jak rozpoznać przymus.

Gdzie szukać pomocy po przemocy

Pomoc medyczna i prawna to jedno, a wsparcie psychiczne to drugie i równie ważne. Nie musisz czekać, aż „będzie gorzej”.

• Ośrodki interwencji kryzysowej (OIK): działają w większości miast i powiatów, pomagają bezpłatnie i bez skierowania, także w nagłej sytuacji kryzysowej.
• Telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym: 116 123.
• Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym: 800 70 2222, bezpłatny i całodobowy.
• Niebieska Linia: 800 120 002, bezpłatnie, gdy przemoc dzieje się w domu albo w związku. Więcej na stronie Niebieska Linia.
• Poradnie zdrowia psychicznego NFZ: do psychiatry nie potrzeba skierowania.

Jeśli pomoc dotyczy osoby poniżej 18 lat, właściwy jest telefon zaufania dla dzieci i młodzieży: 116 111.

Pytania

Czytaj dalej

• Nowa definicja zgwałcenia
• Szantaż i oszustwa: jak się bronić
• PrEP i PEP: profilaktyka HIV
• Pomoc psychologiczna po pracy seksualnej