Spis treści
W skrócie
- Indeks Pearla mówi, ile na 100 kobiet zajdzie w ciążę w ciągu roku stosowania metody. Im niższy, tym lepiej.
- Implant i wkładki mają skuteczność powyżej 99 procent i działają od 3 do nawet 10 lat.
- Tabletka, plaster i krążek są równie skuteczne jak implant tylko wtedy, gdy nie zapominasz o dawkach.
- Antykoncepcja awaryjna ellaOne działa do 120 godzin po stosunku. W Polsce jest na receptę.
- Przed HIV, kiłą, chlamydią i rzeżączką chroni tylko prezerwatywa.
Porównanie metod antykoncepcji
W tabeli są dwie liczby. Pierwsza to skuteczność przy idealnym stosowaniu, druga to typowe stosowanie, czyli z pominiętą tabletką, spóźnionym plastrem i pośpiechem. Liczby pochodzą z zestawień Światowej Organizacji Zdrowia15.
| metoda | jak często o niej myślisz | indeks Pearla idealnie | indeks Pearla typowo |
|---|---|---|---|
| implant | raz na 3 lata | 0,1 | 0,1 |
| wkładka hormonalna | raz na 3 do 8 lat | 0,2 do 0,5 | 0,2 do 0,7 |
| wkładka miedziana | raz na 5 do 10 lat | 0,6 | 0,8 |
| zastrzyk | co 12 tygodni | 0,2 | około 4 |
| tabletka dwuskładnikowa | codziennie | 0,3 | około 7 |
| tabletka jednoskładnikowa | codziennie o stałej porze | 0,3 | około 7 |
| plaster | raz w tygodniu | 0,3 | około 7 |
| krążek dopochwowy | raz w miesiącu | 0,3 | około 7 |
| prezerwatywa męska | przy każdym kontakcie | 2 | około 13 |
| prezerwatywa damska | przy każdym kontakcie | 5 | około 21 |
Różnica między kolumnami to po prostu codzienne życie. Gdy partner nie chce albo nie ma prezerwatywy, ochronę możesz założyć sama: prezerwatywa damska kosztuje kilkanaście złotych za sztukę i wkładasz ją nawet kilka godzin wcześniej. Jeśli masz nieregularny grafik, dużo podróżujesz albo śpisz w różnych porach, metody długodziałające zdejmują ci z głowy jeden temat.
Tabletka, plaster i krążek
Tabletka dwuskładnikowa zawiera estrogen i progestagen i blokuje owulację. Bierzesz ją przez 21 dni i robisz 7 dni przerwy albo, przy niektórych opakowaniach, łykasz tabletki bez przerwy. Plaster naklejasz raz w tygodniu przez trzy tygodnie, krążek wkładasz do pochwy na trzy tygodnie i wyjmujesz na tydzień. Wszystkie trzy działają podobnie i mają podobne przeciwwskazania: palenie po 35. roku życia, migrena z aurą, zakrzepica w przeszłości czy wysokie ciśnienie2. Tabletka jednoskładnikowa, bez estrogenu, jest dla kobiet, które estrogenu brać nie mogą, ale wymaga stałej pory.
Zastrzyk i implant
Zastrzyk z progestagenem dostajesz co 12 tygodni. Jest wygodny, ale po odstawieniu płodność wraca czasem dopiero po kilku miesiącach, a przy wieloletnim stosowaniu lekarz zwraca uwagę na gęstość kości. Implant to cienki pręcik wielkości zapałki, który lekarz wprowadza pod skórę ramienia w znieczuleniu miejscowym. Chroni przez 3 lata, a najczęstszym efektem ubocznym są nieregularne plamienia1.
Wkładki wewnątrzmaciczne
Wkładka hormonalna uwalnia niewielką dawkę progestagenu w macicy i u wielu kobiet sprawia, że miesiączki są lżejsze albo znikają. Działa od 3 do 8 lat, zależnie od modelu. Wkładka miedziana nie ma hormonów, działa nawet 10 lat, ale miesiączki bywają przy niej obfitsze i bardziej bolesne. Obie zakłada ginekolog, a zabieg trwa kilka minut2.
Antykoncepcja awaryjna w Polsce
Jeśli prezerwatywa pękła, a nie masz innej metody, liczy się czas. Masz trzy możliwości34:
- ellaOne (octan uliprystalu), działa do 120 godzin, czyli 5 dni po stosunku. Im wcześniej, tym lepiej.
- tabletka z lewonorgestrelem, działa do 72 godzin i jest mniej skuteczna u kobiet z wyższą masą ciała.
- wkładka miedziana założona do 5 dni po stosunku, najskuteczniejsza ze wszystkich i od razu zostaje jako stała antykoncepcja.
W Polsce ellaOne i tabletki z lewonorgestrelem wydaje się na receptę. Najszybciej dostaniesz ją na teleporadzie, często w kilkanaście minut, albo u ginekologa czy lekarza rodzinnego. W części aptek bywa możliwa recepta farmaceutyczna w ramach programu pilotażowego, więc zapytaj na miejscu. Trzymaj w telefonie numer sprawdzonej teleporady, żeby nie szukać go w nerwach o drugiej w nocy. Po ellaOne odczekaj 5 dni, zanim zaczniesz lub wrócisz do antykoncepcji hormonalnej, i do kolejnej miesiączki używaj prezerwatywy. Jeśli miesiączka spóźnia się ponad tydzień, zrób test ciążowy.
Jak dobrać metodę do swojego trybu pracy
- Pracujesz w różnych godzinach i strefach czasowych? Implant, wkładka albo krążek zwalniają cię z pilnowania tabletki o stałej porze.
- Chcesz mieć mniej dni z krwawieniem? Zapytaj lekarza o wkładkę hormonalną albo o przyjmowanie tabletki dwuskładnikowej bez przerw. To bezpieczne rozwiązanie, ale ustal je z lekarzem.
- Bierzesz antybiotyk albo inne leki? Większość antybiotyków nie osłabia tabletki, ale ryfampicyna, część leków przeciwpadaczkowych i dziurawiec już tak. Przy wymiotach w ciągu 2 do 3 godzin od tabletki potraktuj dawkę jak pominiętą.
- Prezerwatywę traktuj jako drugą, osobną warstwę. Antykoncepcja chroni przed ciążą, prezerwatywa przed zakażeniami, a przed HIV dodatkowo PrEP.
Jak wybrać metodę antykoncepcji
Na wizytę u ginekologa na NFZ nie potrzebujesz skierowania. Powiedz, co jest dla ciebie ważne: brak hormonów, lżejsze miesiączki, brak codziennego pamiętania, szybki powrót płodności. Lekarz zmierzy ciśnienie, zapyta o migreny, papierosy i choroby w rodzinie i na tej podstawie zaproponuje dwie albo trzy opcje. Pierwsza metoda nie musi być ostatnia: jeśli po trzech miesiącach coś ci nie pasuje, wróć i zmień ją bez wyrzutów sumienia.
Pytania
Jaka metoda antykoncepcji jest najskuteczniejsza?
Najskuteczniejsze są implant i wkładki wewnątrzmaciczne, hormonalna i miedziana, z indeksem Pearla poniżej 1 także przy typowym stosowaniu. Nie musisz o nich pamiętać na co dzień, dlatego w praktyce zawodzą rzadziej niż tabletka.
Czy ellaOne jest dostępna bez recepty w Polsce?
Nie. W Polsce ellaOne jest dostępna na receptę. Najszybciej dostaniesz ją na teleporadzie albo u lekarza, a w części aptek bywa możliwa recepta farmaceutyczna w ramach programu pilotażowego. Tabletkę przyjmij jak najszybciej, najpóźniej do 120 godzin po stosunku.
Czy tabletki antykoncepcyjne chronią przed chorobami wenerycznymi?
Nie. Tabletka, plaster, krążek, zastrzyk, implant i wkładka chronią tylko przed ciążą. Przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową chroni prezerwatywa, a przed HIV także PrEP.
Co to jest indeks Pearla?
To liczba ciąż na 100 kobiet stosujących daną metodę przez rok. Indeks 0,3 oznacza, że w ciągu roku w ciążę zajdą 3 kobiety na tysiąc. Im niższy indeks, tym skuteczniejsza metoda.
Źródła
- 1.Światowa Organizacja Zdrowia, antykoncepcja i planowanie rodziny, who.int.
- 2.Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników, rekomendacje dotyczące antykoncepcji, ptgin.pl.
- 3.Światowa Organizacja Zdrowia, antykoncepcja awaryjna, who.int.
- 4.Pacjent.gov.pl, antykoncepcja awaryjna i recepta, pacjent.gov.pl.
- 5.NHS, przegląd metod antykoncepcji, nhs.uk.
Informacje mają charakter ogólny i nie zastępują porady lekarskiej. Wybór metody i jej przeciwwskazania omów z lekarzem.
Czytaj dalej
- Fazy cyklu a samopoczucie i energia
- Higiena intymna na co dzień
- PrEP w Polsce cena i refundacja
- Badania na choroby weneryczne