Przejdź do treści

Pomoc w nagłej sytuacji: 112 · La Strada · Niebieska Linia

Wszystkie numery pomocy
Szybkie wyjście

Zdrowie

Badania na choroby weneryczne, ich rodzaje, miejsca i częstotliwość

Badania na choroby weneryczne to najprostszy sposób, żeby wiedzieć, na czym stoisz. Część zakażeń przenoszonych drogą płciową przez długi czas nie daje żadnych objawów, więc samopoczucie nie jest dobrym wskaźnikiem. Ten tekst wyjaśnia, jakie badania są dostępne, gdzie zrobić je anonimowo lub w ramach NFZ, jak często je powtarzać i co zrobić, gdy wynik wymaga dalszej diagnostyki.

Gabinet punktu badań z tacą z zestawem do pobrania krwi i fartuchem na wieszaku
Spis treści
  1. Jakie choroby weneryczne warto badać
  2. Gdzie zrobić badania na choroby weneryczne
  3. Jak często robić badania
  4. Co zrobić, gdy wynik jest dodatni
  5. Profilaktyka poza badaniami
  6. Pytania
  7. Źródła
  8. Czytaj dalej

W skrócie

  • Test na HIV zrobisz anonimowo i bezpłatnie, bez skierowania, w punkcie konsultacyjno-diagnostycznym.
  • Lekarz dermatolog-wenerolog w ramach NFZ przyjmuje bez skierowania.
  • Wiele zakażeń przebiega bez objawów, dlatego badania warto powtarzać regularnie.
  • Wiarygodny ujemny wynik testu HIV czwartej generacji uzyskuje się zwykle po 6 tygodniach od ryzyka.

Jakie choroby weneryczne warto badać

Do zakażeń przenoszonych drogą płciową należą między innymi HIV, kiła, rzeżączka, chlamydioza, zakażenie wirusem HPV, wirusowe zapalenie wątroby typu B (HBV) i typu C (HCV), opryszczka narządów płciowych oraz rzęsistkowica1. Część z nich wykrywa się badaniem krwi, część wymazem albo badaniem moczu, a niektóre rozpoznaje lekarz podczas badania. Zestaw badań zależy od rodzaju kontaktów, objawów i czasu, jaki minął od sytuacji ryzyka, dlatego najlepiej ustalić go z lekarzem albo doradcą w punkcie.

  • Badanie krwi: najczęściej HIV, kiła, HBV i HCV.
  • Wymaz lub badanie moczu: najczęściej rzeżączka i chlamydioza, czasem rzęsistkowica.
  • Badanie lekarskie: zmiany skórne, owrzodzenia, brodawki, objawy opryszczki.

Dlaczego brak objawów nie oznacza zdrowia

Chlamydioza, rzeżączka, kiła we wczesnym okresie czy zakażenie HIV mogą przez tygodnie, miesiące, a nawet lata nie dawać żadnych dolegliwości. W tym czasie zakażenie może się rozwijać i można je nieświadomie przekazać dalej. Nieleczone zakażenia potrafią prowadzić do poważnych powikłań, w tym problemów z płodnością. Regularne badania wychwytują je wcześnie, kiedy leczenie jest zwykle prostsze1.

Gdzie zrobić badania na choroby weneryczne

Masz trzy główne drogi. Każda ma inne zalety, a wybór zależy od tego, czy zależy ci przede wszystkim na anonimowości, na bezpłatnym leczeniu, czy na szybkości.

  • Punkt konsultacyjno-diagnostyczny (PKD): test na HIV anonimowo, bezpłatnie i bez skierowania, w wielu punktach także test na kiłę i HCV. Przed badaniem i po nim rozmowa z doradcą2.
  • Poradnia dermatologiczno-wenerologiczna w ramach NFZ: lekarz przyjmuje bez skierowania, może zlecić badania i od razu zaplanować leczenie3.
  • Laboratorium komercyjne: badania płatne, zwykle bez skierowania, wynik często szybko. Przy wyniku dodatnim i tak potrzebna jest wizyta u lekarza, więc warto od razu wiedzieć, dokąd się z nim udać.

Listę punktów konsultacyjno-diagnostycznych prowadzi Krajowe Centrum ds. AIDS. Na stronach w dziale punkty pomocy i badań w miastach zebraliśmy informacje o tym, gdzie szukać badań i wsparcia w największych miastach.

Anonimowość i poufność

W punkcie konsultacyjno-diagnostycznym nie podajesz imienia, nazwiska ani numeru PESEL. Dostajesz kod, pod którym odbierasz wynik. U lekarza w ramach NFZ podajesz swoje dane, ale obowiązuje go tajemnica lekarska, a dokumentacja medyczna jest chroniona. Nikt nie ma prawa pytać cię o to, czym się zajmujesz, jako warunku przyjęcia na badania. Możesz powiedzieć lekarzowi o charakterze kontaktów, jeśli chcesz, żeby dobrał badania trafniej, ale to twoja decyzja.

Jak często robić badania

Nie ma jednej częstotliwości dobrej dla wszystkich. Osoby, które mają wielu partnerów lub partnerek albo pracują seksualnie, zwykle korzystają na badaniach powtarzanych regularnie, co kilka miesięcy, a dodatkowo po każdej sytuacji ryzyka. Konkretny harmonogram warto ustalić z lekarzem albo w punkcie, bo zależy od rodzaju kontaktów, stosowania prezerwatyw i profilaktyki.

  • Po sytuacji ryzyka (pęknięta prezerwatywa, kontakt bez zabezpieczenia, przemoc): jak najszybciej porozmawiaj o PrEP i PEP, a badania zaplanuj zgodnie z oknem diagnostycznym.
  • Przy objawach (upławy, pieczenie, ból, owrzodzenia, wysypka): nie czekaj na termin rutynowych badań, idź do wenerologa.
  • Przy nowym stałym partnerze lub partnerce: wspólne badania to spokojny sposób na rozpoczęcie relacji.

Okno diagnostyczne HIV

Okno diagnostyczne to czas od zakażenia do chwili, gdy test potrafi je wykryć. Test HIV czwartej generacji, który wykrywa jednocześnie antygen i przeciwciała, daje wiarygodny wynik ujemny zwykle po 6 tygodniach od sytuacji ryzyka2. Test zrobiony wcześniej może być ujemny mimo zakażenia, dlatego punkt albo laboratorium powie ci, kiedy go powtórzyć. Dla innych zakażeń okna są różne i dokładny termin podaje miejsce, w którym się badasz.

Co zrobić, gdy wynik jest dodatni

Dodatni wynik testu przesiewowego nie jest jeszcze rozpoznaniem. Najpierw wykonuje się badanie potwierdzenia, a dopiero potem lekarz ustala leczenie. Większość bakteryjnych zakażeń przenoszonych drogą płciową leczy się skutecznie, a zakażenie HIV, wykryte i leczone, pozwala dziś żyć długo i aktywnie. Leczenie HIV w Polsce jest prowadzone w wyspecjalizowanych poradniach2.

  • Nie odkładaj wizyty u lekarza, nawet jeśli nic nie dolega.
  • Do czasu zakończenia leczenia unikaj kontaktów, w których możesz przekazać zakażenie.
  • Porozmawiaj z lekarzem o tym, jak powiadomić partnerów, także anonimowo.
  • Jeśli wynik wywołuje silny lęk, zadzwoń na telefon zaufania HIV/AIDS 800 888 448 (bezpłatny) albo 116 123. Więcej kontaktów znajdziesz w numerach pomocy.

Ubezpieczenie zdrowotne a badania

Anonimowy test w PKD nie wymaga ubezpieczenia. Wizyta u wenerologa i leczenie w ramach NFZ wymagają ubezpieczenia zdrowotnego. Osoba bez etatu i bez zarejestrowanej działalności może zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia w NFZ albo zarejestrować się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, co daje ubezpieczenie zdrowotne. O stronie finansowej piszemy w tekście o kosztach i ryzykach pracy seksualnej.

Profilaktyka poza badaniami

Badania wykrywają zakażenia, ale ich nie zapobiegają. Prezerwatywa znacznie zmniejsza ryzyko większości zakażeń. Przed WZW B i zakażeniem HPV chronią szczepienia, o które można zapytać lekarza rodzinnego. Przed HIV chroni też PrEP, lek przyjmowany przed ryzykiem, który nie chroni jednak przed innymi zakażeniami2. Pamiętaj, że zapłata nie jest zgodą na kontakt bez zabezpieczenia, a zgodę można wycofać w każdej chwili. Jeśli ktoś wymusza kontakt, zadzwoń na 112 i przeczytaj, gdzie szukać pomocy po przemocy.

Pytania

Czy badania na choroby weneryczne można zrobić anonimowo?

Tak. Test na HIV, a w wielu miejscach także na kiłę i HCV, zrobisz anonimowo i bezpłatnie w punkcie konsultacyjno-diagnostycznym. Nie podajesz danych osobowych, tylko dostajesz kod do odbioru wyniku.

Czy do wenerologa potrzebne jest skierowanie?

Nie. Lekarz dermatolog-wenerolog w ramach NFZ przyjmuje bez skierowania. Potrzebne jest ubezpieczenie zdrowotne.

Kiedy zrobić test na HIV po sytuacji ryzyka?

Test czwartej generacji daje wiarygodny wynik ujemny zwykle po 6 tygodniach od ryzyka. Jeśli od ryzyka minęło mniej niż 72 godziny, najpierw zapytaj w szpitalu zakaźnym o PEP.

Jak często powinna się badać osoba pracująca seksualnie?

Regularnie, co kilka miesięcy, i dodatkowo po każdej sytuacji ryzyka albo przy objawach. Dokładny harmonogram najlepiej ustalić z lekarzem lub doradcą w punkcie.

Źródła

  1. 1.Krajowe Centrum ds. AIDS, informacje o zakażeniach przenoszonych drogą płciową, aids.gov.pl.
  2. 2.Krajowe Centrum ds. AIDS, punkty konsultacyjno-diagnostyczne, testowanie w kierunku HIV i profilaktyka, aids.gov.pl.
  3. 3.Narodowy Fundusz Zdrowia, świadczenia bez skierowania, nfz.gov.pl.

Informacje w tym tekście mają charakter ogólny i nie zastępują porady lekarskiej. Zasady i miejsca badań mogą się zmieniać, aktualne dane podaje Krajowe Centrum ds. AIDS i NFZ.

Czytaj dalej