PrEP i PEP to dwie drogi ochrony przed HIV

Przy PEP po sytuacji ryzyka liczą się godziny

PEP to leki przyjmowane przez 28 dni po sytuacji, w której mogło dojść do zakażenia HIV. Im wcześniej zaczniesz, tym większa szansa, że zadziała. Najlepiej w ciągu kilku godzin, najpóźniej do 72 godzin od ryzyka¹. Po tym czasie PEP nie jest zalecane.

• Sytuacje, po których warto zapytać o PEP: pęknięta albo zsunięta prezerwatywa, kontakt bez zabezpieczenia z osobą o nieznanym statusie, przemoc seksualna, zakłucie igłą.
• Gdzie iść: szpitalny oddział zakaźny albo poradnia profilaktyczno-lecznicza HIV. Poza godzinami pracy poradni zwykle izba przyjęć szpitala zakaźnego.
• Co powiedzieć: że chodzi o profilaktykę poekspozycyjną HIV i kiedy doszło do ryzyka. Lekarz oceni, czy PEP jest wskazane.
• Co dalej: leki przyjmuje się codziennie przez 28 dni, a potem wykonuje się badania kontrolne w terminach wskazanych przez lekarza.

PEP po przemocy

Jeśli do sytuacji ryzyka doszło wbrew twojej woli, masz prawo do pomocy medycznej i prawnej. Od 14 lutego 2025 r. zgwałceniem jest obcowanie płciowe bez zgody, niezależnie od użycia przemocy, i dotyczy to także sytuacji w pracy seksualnej: zapłata nie jest zgodą na wszystko, a zgodę można wycofać². W nagłej sytuacji dzwoń na 112. Po przemocy możesz jednocześnie zgłosić się po PEP i po pomoc, szczegóły w tekście przemoc seksualna pomoc i w artykule o nowej definicji zgwałcenia.

Jak wygląda wizyta u lekarza w sprawie PrEP

PrEP to lek przyjmowany przed możliwym ryzykiem. Zapisuje go lekarz po badaniach, a osoba korzystająca z PrEP przychodzi na regularne kontrole¹. Badania przed rozpoczęciem obejmują zwykle test na HIV, bo PrEP nie jest leczeniem i nie wolno go zaczynać przy niewykrytym zakażeniu. Kontrole służą temu, żeby sprawdzać, czy nie doszło do zakażenia, jak lek wpływa na organizm i czy nie pojawiły się inne zakażenia przenoszone drogą płciową.

• PrEP działa tylko wtedy, gdy przyjmuje się go zgodnie z zaleceniami lekarza.
• PrEP nie chroni przed kiłą, rzeżączką, chlamydiozą, HPV ani WZW, dlatego nadal ważne są prezerwatywy i regularne badania na choroby weneryczne.
• O aktualnych zasadach dostępu do PrEP i refundacji informuje Krajowe Centrum ds. AIDS¹.

Dla kogo jest PrEP

Z PrEP korzystają osoby, które mogą być narażone na zakażenie HIV, na przykład mają wielu partnerów lub partnerek, nie zawsze mogą liczyć na prezerwatywę albo mają partnera żyjącego z HIV. Osoba pracująca seksualnie może porozmawiać o PrEP z lekarzem, ale nie ma obowiązku mówić, czym się zajmuje. Wystarczy powiedzieć, że chce się chronić przed HIV. Decyzję o tym, czy PrEP jest właściwe, podejmuje lekarz razem z tobą.

Badania po PEP i w trakcie PrEP

Po zakończeniu PEP lekarz zleca test na HIV w odpowiednim czasie. Test czwartej generacji daje wiarygodny wynik ujemny zwykle po 6 tygodniach od ryzyka, ale po PEP dokładny termin badania ustala lekarz¹. W trakcie PrEP badania są częścią stałych kontroli. Test na HIV zrobisz też anonimowo i bezpłatnie w punkcie konsultacyjno-diagnostycznym.

Gdzie szukać informacji i wsparcia

• Telefon zaufania HIV/AIDS: 800 888 448 (bezpłatny).
• Krajowe Centrum ds. AIDS, aids.gov.pl: lista punktów, informacje o PrEP i leczeniu.
• W nagłej sytuacji, także po przemocy: 112.
• Rozmowa w kryzysie: 116 123 albo 800 70 2222 (bezpłatny, całodobowy).

Pełną listę znajdziesz na stronie numery pomocy, a informacje dla swojego miasta w dziale punkty pomocy i badań w miastach.

Pytania