Spis treści
- Czego dotyczy art. 204 Kodeksu karnego
- Nakłanianie i ułatwianie (art. 204 § 1 KK)
- Czerpanie korzyści (art. 204 § 2 KK)
- Osoba małoletnia (art. 204 § 3 KK)
- Zwabienie i uprowadzenie za granicę (art. 204 § 4 KK)
- Różnice między znamionami art. 204 KK
- Najczęstsze sytuacje z art. 204 KK w praktyce
- Pytania
- Źródła
- Czytaj dalej
W skrócie
- Art. 204 § 1 KK karze nakłanianie do prostytucji (stręczycielstwo) i jej ułatwianie (kuplerstwo) dla korzyści majątkowej.
- § 2 karze czerpanie korzyści z cudzej prostytucji (sutenerstwo).
- Za oba grozi kara pozbawienia wolności do lat 3.
- § 3 i § 4 przewidują surowszą karę przy małoletnich oraz zwabieniu lub uprowadzeniu za granicę.
Czego dotyczy art. 204 Kodeksu karnego
Przepis stoi w rozdziale XXV Kodeksu karnego, poświęconym przestępstwom przeciwko wolności seksualnej i obyczajności1. Jego celem jest ochrona osób świadczących usługi seksualne przed wykorzystaniem ekonomicznym przez osoby trzecie. Dlatego osoba, której prostytucji dotyczy czyn, nie jest współsprawcą, tylko pokrzywdzoną. To praktyczne odzwierciedlenie modelu abolicjonistycznego, który Polska stosuje: sama prostytucja osoby dorosłej nie jest karalna, karane jest zarabianie na niej. Szerzej piszemy o tym w artykule czy prostytucja w Polsce jest legalna.
Poniższe opisy to parafrazy, a nie dosłowne brzmienie przepisu. Aktualny tekst zawsze sprawdzaj w ISAP, bo przepisy się zmieniają.
Nakłanianie i ułatwianie (art. 204 § 1 KK)
Parafraza: kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nakłania inną osobę do uprawiania prostytucji lub jej to ułatwia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 31.
Paragraf zawiera dwa odrębne zachowania. Nakłanianie, czyli oddziaływanie na drugą osobę, żeby podjęła albo kontynuowała prostytucję, to w doktrynie stręczycielstwo. Ułatwianie, czyli stwarzanie warunków do cudzej prostytucji, to kuplerstwo. Wspólnym warunkiem jest cel: sprawca działa po to, żeby osiągnąć korzyść majątkową. Bez tego celu art. 204 § 1 KK nie ma zastosowania. Przyjmuje się, że nakłanianie jest przestępstwem formalnym, czyli nie wymaga, żeby druga osoba faktycznie podjęła prostytucję.
Czerpanie korzyści (art. 204 § 2 KK)
Parafraza: tej samej karze, czyli karze pozbawienia wolności do lat 3, podlega ten, kto czerpie korzyści majątkowe z uprawiania prostytucji przez inną osobę1.
To przepis o sutenerstwie. Tu nie ma wymogu namawiania ani organizowania: wystarczy, że sprawca otrzymuje korzyść majątkową, której źródłem jest cudza prostytucja, i o tym wie. Najczęściej chodzi o pobieranie części zarobków, stałe opłaty zależne od dochodu albo utrzymywanie się z pieniędzy osoby świadczącej usługi. Samo dzielenie kosztów wspólnego gospodarstwa nie jest automatycznie czerpaniem korzyści; ocena zależy od okoliczności.
Osoba małoletnia (art. 204 § 3 KK)
Parafraza: jeżeli osoba, o której mowa w § 1 lub § 2, jest małoletnia, sprawca podlega karze znacznie surowszej1.
Małoletni w rozumieniu prawa to osoba poniżej 18 lat. Nakłanianie jej do prostytucji, ułatwianie jej albo czerpanie z niej korzyści jest zagrożone znacznie wyższą karą niż ten sam czyn wobec osoby dorosłej. Niezależnie od art. 204 płacenie osobie poniżej 18 lat za czynność seksualną jest przestępstwem z art. 199 § 3 KK, a obcowanie płciowe z osobą poniżej 15 lat przestępstwem z art. 200 KK. Każde wykorzystanie seksualne osoby małoletniej zgłaszaj pod 112; dzieci i młodzież mogą dzwonić pod 116 111.
Zwabienie i uprowadzenie za granicę (art. 204 § 4 KK)
Parafraza: karze surowszej podlega ten, kto zwabia lub uprowadza inną osobę w celu uprawiania przez nią prostytucji za granicą1.
Paragraf dotyczy sytuacji, w której ktoś podstępem („zwabia”) albo wbrew woli („uprowadza”) doprowadza do wyjazdu innej osoby za granicę, żeby tam świadczyła usługi seksualne. Takie zachowania bardzo często są jednocześnie handlem ludźmi z art. 189a KK, zagrożonym karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3. Jeśli ktoś proponuje wyjazd za granicę na niejasnych warunkach, zabiera dokumenty albo każe „odpracować” koszty podróży, skontaktuj się z Krajowym Centrum Interwencyjno-Konsultacyjnym dla Ofiar Handlu Ludźmi (KCIK), prowadzonym przez Fundację La Strada: +48 22 628 01 202.
Różnice między znamionami art. 204 KK
| Zachowanie | Pojęcie | Paragraf | Na czym polega |
|---|---|---|---|
| Nakłanianie | Stręczycielstwo | § 1 | Wpływanie na decyzję innej osoby w celu osiągnięcia korzyści majątkowej |
| Ułatwianie | Kuplerstwo | § 1 | Stwarzanie warunków do cudzej prostytucji w celu osiągnięcia korzyści majątkowej |
| Czerpanie korzyści | Sutenerstwo | § 2 | Uzyskiwanie korzyści majątkowej z cudzej prostytucji |
| Czyn wobec małoletniego | Typ kwalifikowany | § 3 | Zachowanie z § 1 lub § 2 wobec osoby poniżej 18 lat |
| Zwabienie lub uprowadzenie | Typ kwalifikowany | § 4 | Doprowadzenie do wyjazdu w celu uprawiania prostytucji za granicą |
Różnica między § 1 a § 2 jest taka, że w § 1 wystarczy cel osiągnięcia korzyści, a w § 2 korzyść jest faktycznie uzyskiwana. Najważniejsza różnica dotyczy przemocy. Art. 204 KK obejmuje sytuacje, w których osoba świadcząca usługi nie jest zmuszana. Gdy do prostytucji doprowadza się przemocą, groźbą bezprawną, podstępem albo przez wykorzystanie zależności lub krytycznego położenia, stosuje się art. 203 KK, a przy werbowaniu, przewożeniu czy przekazywaniu osoby w celu jej wykorzystania art. 189a KK o handlu ludźmi. Definicja handlu ludźmi w art. 115 § 22 KK obejmuje wykorzystanie w prostytucji nawet za zgodą osoby.
Najczęstsze sytuacje z art. 204 KK w praktyce
Z przepisem wiąże się kilka praktycznych pytań, którym poświęcamy osobne teksty. Prowadzenie lokalu, w którym inne osoby świadczą usługi, a organizator pobiera opłaty, omawiamy w artykule agencja towarzyska a prawo. Odpowiedzialność wynajmującego opisujemy w tekście najem mieszkania a prostytucja, a prowadzenie płatnych serwisów z ogłoszeniami w tekście reklama usług seksualnych. Szybką orientację w konkretnej sytuacji daje kompas prawny na stronie głównej. Jeśli ktoś zabiera twoje zarobki albo wywiera presję, pełna lista telefonów jest w zakładce numery pomocy.
Pytania
Co mówi art. 204 KK?
Karze osoby trzecie, które zarabiają na cudzej prostytucji: nakłaniają do niej albo ją ułatwiają w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (§ 1) lub czerpią z niej korzyści (§ 2). Grozi za to kara pozbawienia wolności do lat 3, a przy małoletnich oraz zwabieniu lub uprowadzeniu za granicę kara surowsza.
Czy art. 204 KK dotyczy osoby, która sama świadczy usługi seksualne?
Nie. Przepis chroni osobę świadczącą usługi przed wykorzystaniem. Dorosła osoba, która pracuje dobrowolnie i na własny rachunek, nie odpowiada z art. 204 KK.
Czym art. 204 KK różni się od art. 203 KK?
Art. 204 KK dotyczy zarabiania na cudzej prostytucji bez przymusu. Art. 203 KK dotyczy doprowadzenia do prostytucji przemocą, groźbą bezprawną, podstępem albo przez wykorzystanie zależności lub krytycznego położenia.
Źródła
- 1.Ustawa z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, rozdział XXV, art. 115 § 22, art. 189a, 199, 200, 203, 204; tekst jednolity w ISAP.
- 2.Fundacja La Strada: Krajowe Centrum Interwencyjno-Konsultacyjne dla Ofiar Handlu Ludźmi.
Przepisy się zmieniają, aktualne brzmienie jest w ISAP. W konkretnej sprawie skorzystaj z porady prawnika albo z nieodpłatnej pomocy prawnej. Pełny przegląd tematu znajdziesz w przewodniku prostytucja w Polsce i w dziale prostytucja a prawo.